GLAM: Strategia otwartości w Bibliotece Narodowej Nowej Zelandii

The winning Queen Mary's Auxilary Army Corps tug-o-war at the NZ Infantry and General Base Depot, Etaples, France

Biblioteka Narodowa Nowej Zelandii wprowadziła w życie nową politykę wykorzystywania i ponownego wykorzystywania zbiorów. Zasady udostępniania znajdujących się w bibliotece obiektów zostały określone w dziesięciu krótkich punktach. Opracowany przez pracowników biblioteki dokument ma służyć większej jasności i konsekwencji w zakresie zasad udostępniania zbiorów i ich ponownego wykorzystywania przez czytelników.

W punkcie pierwszym podkreślone jest, że wszystkie działania NLNZ wspierające ponowne wykorzystywanie obiektów z kolekcji będą przeprowadzane zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Punkt drugi kładzie nacisk na wagę stosowania odpowiednich oznaczeń określających status prawnoautorski indywidualnych obiektów. Jak zaznaczają twórcy dokumentu:

Jasne i klarowne objaśnienia są kluczowe, jeśli Biblioteka ma realizować misję jak najszerszego udostępniania i ponownego wykorzystywania obiektów. Ryzyko, że obiekty z kolekcji będą używane w niewłaściwy sposób, lub że użytkownicy zrezygnują z korzystania z nich, rośnie, gdy informacja na temat zasad ponownego wykorzystywania jest niejasna lub znajduje się w innym miejscu, niż dany obiekt.

W dalszych punktach strategii NLNZ podkreśla, że będzie postępować zgodnie z warunkami ustalonymi z darczyńcami lub fundatorami zbiorów (punkt 3.) oraz zaznacza, że negocjacje z właścicielami autorskich praw majątkowych oraz darczyńcami będą prowadzone w oparciu o system licencjonowania Creative Commons, gdyż ułatwia on określenie warunków i zakresu ponownego wykorzystywania utworów objętych prawem autorskim.

Tam, gdzie nie obowiązują ograniczenia prawnoautorskie, biblioteka deklaruje jasną politykę informacyjną: do takich obiektów dołączana będzie informacja o braku ograniczeń prawnoautorskich. Autorzy dokumentu zaznaczają jednocześnie, że oznaczenie takie będzie nadawane obiektom po wcześniejszej weryfikacji etycznych i kulturowych aspektów udostępniania poszczególnych zbiorów.

Inne zasady odnoszą się między innymi do rozdzielczości plików cyfrowych (celem biblioteki jest zapewnienie dostępu do plików cyfrowych w wysokiej rozdzielczości, tak, aby niska rozdzielczość nie stała na przeszkodzie dalszej pracy z obiektami) oraz problemu dzieł osieroconych (zostaną opatrzone odpowiednią informacją).

Mark Crookston, dyrektor ds. strategii zbiorów cyfrowych NLNZ, pisze na blogu instytucji:

Kluczowym momentem w pracy nad strategią NLNZ było zdefiniowanie różnicy pomiędzy udostępnianiem a umożliwianiem ponownego wykorzystania. Pojęcia te są często mylone. (…) Jak wiele innych bibliotek, udostępniamy nasze zbiory (ponad 25 milionów obiektów cyfrowych) online. Umożliwienie ponownego wykorzystania – reuse – to stworzenie warunków, by użytkownicy wykorzystywali obiekty z kolekcji do celów prywatnych, społecznych, edukacyjnych czy komercyjnych.

Nasza praca koncentruje się teraz na zwiększeniu ilości dostępnych obiektów, których nie dotyczą ograniczenia prawnoautorskie, co oznacza większą ilość plików do pobrania w odpowiednio wysokiej rozdzielczości. Staramy się przy tym zwracać uwagę na jakość udostępnianych materiałów i koncentrować na kolekcjach najbardziej wartościowych z naukowego czy edukacyjnego punktu widzenia. Chcemy, żeby udostępnianie nowych obiektów z domeny publicznej stało się elementem codziennej pracy naszej biblioteki.

Pierwsza kolekcja udostępniona przez NLNZ w ramach nowej strategii kolekcja zdjęć z okresu I wojny światowej, będącej najobszerniejszym zapisem wizualnym obecności Nowozelandczyków na froncie zachodnim w latach 1917-1918.

Źródło fotografii: zbiory Biblioteki Narodowej Nowej Zelandii, domena publiczna.